Edukacja kulturalna dzieci na kolejnych etapach rozwoju

Cywilizacja 46/2013

W ostatnim dwudziestoleciu coraz częściej i mocniej podkreśla się znaczenie edukacji kulturalnej. Odnosi się ona do podmiotów edukacyjnych na wszystkich szczeblach kształcenia. W poniższym opracowaniu poruszone zostaną zagadnienia związane z edukacją kulturalną dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym wieku szkolnym.

 

„Świat bez sztuki naraża się na to,
Że będzie światem zamkniętym na miłość”.

Jan Paweł II

 

Edukacja to według Z. Kwiecińskiego „ogół wpływów na jednostki i grupy ludzkie, wpływów sprzyjających takiemu ich rozwojowi i wykorzystaniu posiadanych możliwości, aby w maksymalnym stopniu stały się świadomymi i twórczymi członkami wspólnoty społecznej, narodowej, kulturowej i globalnej oraz by stały się zdolne do aktywnej samej realizacji, niepowtarzalnej i trwałej tożsamości i odrębności, były zdolne do rozwijania własnego Ja poprzez podejmowanie «zadań osobistych», poprzez utrzymywanie ciągłości własnego Ja w toku spełniania «zadań dalekich»”[1]. Tak szeroka definicja zawiera w sobie wiele obszarów edukacyjnych, m.in. edukację kulturalną. Według B. Krzesińskiej-Zach edukacja kulturalna jest to „zintegrowana wiedza o kulturze, łącząca się z przeżyciem, z twórczym rozwojem jednostki, z kreowaniem własnej przestrzeni międzyludzkiej”[2]. Zawierać się w niej będą m.in. takie pojęcia, jak wychowanie estetyczne oraz wychowanie przez sztukę i nieodzownie wiązać się ona będzie ze sztuką i jej dziełami. Sztukę możemy rozumieć jako zespół form, które cieszą i podobają się człowiekowi, które oddziałują na jego zmysły i budzą w nim poczucie piękna[3].

Coraz częściej mówi się o roli sztuki w wychowaniu. Nie ogranicza się ona tylko do sfery doznań estetycznych, ale wpływa na kształtowanie osobowości w innych jej zakresach. I. Wojnar twierdzi, że „obecność sztuki i bogactwo jej wartości stwarzają nieznane dotąd możliwości zaspokojenia różnych potrzeb współczesnego człowieka”[4]. Sztuka rozwija wyobraźnię, uczy dostrzegać piękno otaczającego świata. S. Szuman uważa, że „człowiekiem w pełnym tego słowa znaczeniu […] nie będzie ten, kto nie nauczy się dostrzegać oraz przeżywać piękna i urody świata, gdyż jego życie pod tym względem stanie się jałowe, puste i pozbawione pewnej żywotnej treści”[5]. Sztuka ma służyć w osiągnięciu pełni człowieczeństwa. Można mówić o dwukierunkowej roli sztuki w procesie wychowania. Z jednej strony wychowanie ma służyć sztuce, z drugiej strony sztuka ma służyć wychowaniu[6], ważne jest więc, aby znalazła ona swoje miejsce w procesie wychowania już od najmłodszych lat życia dziecka. Wiąże się to z wychowaniem przez sztukę bądź wychowaniem estetycznym. Jak pisze o wychowaniu estetycznym M. Łobocki: „Istnieje obecnie pilne zapotrzebowanie na nie zarówno w przedszkolach, jak i szkołach, jak również zakładach opiekuńczo-wychowawczych oraz pozostałych instytucjach oświaty i wychowania”[7]. Wychowanie estetyczne może być pojmowane w węższym i szerszym znaczeniu. W znaczeniu węższym oznacza ono, według Wojnar: „kształcenie estetycznej wrażliwości i estetycznej kultury, koniecznej dla przeżywania i poznawania wartości sztuki”[8]. Możemy mówić tu o wychowaniu do sztuki. W szerszym znaczeniu odnosi się ono do kształtowania osobowości ludzkiej „także w sferze intelektualnej (wzbogacenie wiedzy i uczenie myślenia osobistego), moralno-społecznej (zdobywanie podstaw oceny moralnej i umiejętności rozumienia sytuacji ludzkich, a przez to pełniejszego porozumienia z drugim człowiekiem) oraz w dziedzinie kształtowania wyobraźni i postawy twórczej”[9]. Można tutaj mówić o wychowaniu przez sztukę, dzięki któremu u wychowanków kształtowane są poglądy, przekonania i postawy.

Edukacja kulturalna dotyczy oddziaływania na podmiot procesu edukacyjnego, jakim jest uczeń, na wszystkich szczeblach jego rozwoju i edukacji. Dotyczy ona także dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. H. Read uważa, że wychowanie powinno intensyfikować aktywność ludzkich zmysłów oraz zapewnić integrację sztuki i nauki. „W kształtowaniu człowieka o otwartym umyśle i zdolnej do ciągłego rozwoju osobowości ogromną rolę może odegrać przedstawienie dziecku różnych konwencji artystycznych i wdrażanie go do odbioru różnorodnych form sztuki”[10]. Jest to możliwe dzięki wychowaniu przez sztukę. Jak pisze W. Leżańska: „Zadaniem wychowania przez sztukę jest we współczesnym rozumieniu nie tylko kształcenie wrażliwości na piękno we wszelkich jego przejawach oraz zdolności estetycznego poznawania świata, smaku estetycznego. Jest to także:

– rozwijanie wyobraźni,
– rozszerzanie i pogłębianie świadomości istnienia,
– wyzwalanie umiejętności wyrażania siebie oraz ekspresji,
– inspirowanie postawy twórczej w stosunku do różnych zjawisk życia i różnych rodzajów aktywności, wzbogacenie i pogłębienie zainteresowań kulturalnych,
– kształtowanie wrażliwości na sprawy drugiego człowieka,
– kształtowanie pełnej, wszechstronnej i harmonijnej osobowości”[11].

Istotne jest, aby kontakt wychowanków ze sztuką odbywał się w sposób różnorodny poczynając od lat najmłodszych. Jak pisze Wojnar: „Kontakt wychowanków ze sztuką powinien mieć charakter wszechstronny, zarówno pod względem dziedzin sztuki, z którymi się stykają, jak i rodzajów aktywności wyzwalanej w trakcie obcowania ze sztuką. Sytuacje wychowawcze składające się na proces wychowania przez sztukę muszą mieć bliski związek z życiem społecznym i stopniowo wprowadzać w bardziej odległe problemy życia”[12].

W wychowaniu estetycznym wyróżnić można trzy zasadnicze kierunki działania:

1. Pierwszym jest zetknięcie się ucznia z dziełami sztuki, poznanie ich, przeżycie ich wyboru. Dotyczy to dzieł sztuki z dziedziny muzyki, plastyki oraz literatury. Jak pisze Read: „Bogate przeżycia artystyczne, jakich dostarcza kontakt z dziełami sztuki, pomagają w kształtowaniu się różnorodnych postaw człowieka, mogą więc mieć poważny wpływ na jego charakter”[13].
2. Drugi kierunek dotyczy uprawiania sztuki. Jest to własna działalność odtwórcza na miarę zdolności i zainteresowań ucznia. Istotną rolę odgrywa rozbudzanie i zaspokajanie potrzeb aktywności artystycznej, charakteryzującej niemal każde dziecko. Przewidziana jest tu gra na instrumentach, śpiew, gra sceniczna, rytmika, taniec. Czynne uprawianie sztuki dostarcza człowiekowi nowych doświadczeń, zmniejsza konflikty i wewnętrzne napięcia oraz służy przywróceniu równowagi i harmonii[14].
3. Trzecim kierunkiem są próby twórczości własnej podejmowane przez dzieci. Dotyczą one twórczości literackiej, rysunku, malarstwa, fotografiki, improwizacji rytmicznej, melodycznej, wokalnej oraz instrumentalnej, układania melodii do słów[15].

 

«« | « | 1 | 2 | 3 | 4 | » | »»

Reklama

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Zobacz

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )
    Pobieranie...

    Reklama

    Reklama

    Reklama