Społeczny wymiar wychowania chrześcijańskiego w nauczaniu Kościoła Katolickiego

Katecheta 5/2011 Katecheta 5/2011

Wydaje się, że we współczesnym dyskursie edukacyjnym, nie ma miejsca dla propozycji wychowania chrześcijańskiego. A jeżeli wspomina się o niej, to na zasadzie czegoś historycznego albo konfesyjnego, przez co ograniczonego do określonej grupy i miejsca. Na tej podstawie ukazuje się wychowanie chrześcijańskie jako coś archaicznego mało znaczącego we współczesnym dyskursie nad wychowaniem

 

Drugim czynnikiem chrześcijańskiego wychowania jest wymiar ontologiczny i teologiczny, określający jego chrześcijańską specyfikę[7].

Stefan Kunowski zauważa, że wychowanie chrześcijańskie jest jednym z wielkich systemów wychowawczych obok liberalnego i dawniej socjalistycznego. Ma ono swoje podstawowe założenia i „ideologię wychowawczą”, tzn. zespół idei kierowniczych. Założenia systemu chrześcijańskiego, czyli podstawę światopoglądową tworzą religia chrześcijańska oraz filozofia arystotelesowsko - tomistyczna. Natomiast w „ideologii wychowawczej”, Kunowski wyróżnił cztery zasadnicze kierunki: chrystocentryzm - związany z liturgią i maryjnością; moralizm - wynikający z przykazań Chrystusa; humanizm chrześcijański - realizujący się w miłości Boga i bliźniego, oraz personalizm chrześcijański - wynikający z dogmatu o stworzeniu i odkupieniu człowieka[8].

Mając na uwadze podstawy i założenia wychowania chrześcijańskiego, oraz ponad dwutysięczna praktykę, można z pewnością stwierdzić, że bezzasadne jest mówienie o wychowaniu chrześcijanskim jako „indoktrynacji”, czy też „ideologizowaniu”, gdyż jest ono wychowaniem do uniwersalizmu[9].

Wychowanie chrześcijańskie mimo wspólnego źródła i podstawowych założeń ma wiele kierunków i nurtów. Zdaniem G. Groppo, wychowanie chrześcijańskie jest pojęciem potocznym, używanym do określenia wychowania prowadzonego w obrębie wspólnot chrześcijańskich. Analizowane bardziej szczegółowo, przejawia ono szeroką gamę znaczeń, w zależności od założeń natury teologicznej czy filozoficznej[10]. Fakt ten związany jest z powstawaniem w ciągu wieków i istnieniem wielu Kościołów i wspólnot chrześcijańskich[11].

Dlatego w dalszej części naszej refleksji skupimy się na rozumieniu wychowania chrześcijańskiego w nauczaniu Kościoła katolickiego.

Doktryna wychowawcza Kościoła katolickiego a wychowanie chrześcijańskie

Teoria i praktyka wychowawcza Kościoła katolickiego w ciągu 20 wieków sprawiła, że dziś można śmiało mówić za S. Kunowskim o „doktrynie wychowawczej Kościoła”, będącej zarazem „podstawą tradycji wychowania europejskiego w ogóle”[12].

Zagadnienie wychowania chrześcijańskiego w nauczaniu Kościoła ma już bogatą literaturę[13]. Kościelny program wychowania posiada długą historię, chociaż w dokumentach urzędowych nie został dokładnie sformułowany przed pontyfikatem Piusa XI (1922-1939). Traktowano go w Kościele jako jeden z elementów etyki społecznej realizowanej w działalności duszpasterskiej. Często etyka katolicka była nazywana przez autorów etyką wychowawczą[14].

W doktrynie wychowawczej Kościoła w ciągu wieków ulegało zmianie rozumienie samego pojęcia „wychowanie”[15]. Ewoluowały również cele wychowania, oraz sposoby ich realizacji. Zmianie ulegało także rozumienie podmiotów wychowania w procesie wychowania[16].

Treści naczelnego celu wychowania, jak i sam ideał wychowania były uzależnione zawsze od potrzeb danej społeczności stanowiącej środowisko życiowe konkretnych ludzi. Tak więc wraz z przeobrażeniami społeczno - politycznymi i kulturalnymi świata, zmieniał się naczelny cel wychowania, co też zauważalne jest w nauczaniu Magisterium Kościoła.

Ideał wychowania stawiany przez Kościół w różnych okresach chrześcijaństwa, ulegał zmianie. W pierwszych wiekach, dotyczył szczególnie miłości Boga i ludzi, nakazując dzielić się z innymi majątkiem doczesnym. W wiekach średnich celem wychowania chrześcijańskiego było życia ascetyczne. W epoce Odrodzenia ideałem wychowania był święty, który nie gardził światem, lecz szukał w nim sensu nadprzyrodzonego. Ostatnie dwa wieki XIX i XX, przyniosły obok wielkich zmian społecznych, politycznych i kulturowych również wielkie zmiany w pedagogice[17].

Od początku XIX wieku aż do Soboru Watykańskiego II w wypowiedziach kolejnych papieży, naczelnym celem wychowania było „urobienie: «dobrego chrześcijanina» i uczciwego obywatela”[18]. Ten ostatni w nauczaniu papieży, miał troszczyć się o dobrobyt państwa (Leon XIII), być użytecznym dla życia gospodarczego (Pius XI) oraz zabiegać nie tylko o dobro swojego kraju, lecz także o dobro całej rodziny ludzkiej, w duchu solidarności z innymi (Pius XII).

Począwszy od Leona XIII, kolejni papieże dostrzegali i postulowali w swoim nauczaniu konieczność uwzględniania w chrześcijańskim wychowaniu płaszczyzny społecznej[19]. Bowiem wymiar społeczny osoby ludzkiej domaga się społecznej płaszczyzny wychowania[20].

 


[7] Zob. tamże, s. 982-983.

[8] Zob. S. Kunowski, Podstawy współczesnej pedagogiki, Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 1997, s. 94- 104.

[9] Zob. M. Nowak, Podstawy pedagogiki otwartej…, s. 269-270, 579; Wśród prac zbiorowych poświeconych wychowaniu chrześcijańskiemu, na szczególną uwagę zasługują następujące publikacje: A. Rynio (red.), Wychowanie chrześcijańskie. Między tradycją a współczesnością, Lublin, Wyd. KUL, 2007, oraz J. Michalski, A. Zakrzewska (red.), Pedagogika chrześcijańska. Tradycja, współczesność, nowe wyzwania, Toruń, Wyd. Adam Marszałek, 2010.

[10] Zob. G. Groppo, Wychowanie chrześcijańskie..., s. 981-982; J. Bagrowicz, Pedagogika chrześcijańska, w: T. Pilch (red.), Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku, t. VI, Warszawa, „Żak”, 2005, s. 121- 125.

[11] Zob. M. Rusecki, Chrześcijaństwo, w: T. Pilch (red.), Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku, t. I, Warszawa, „Żak”, 2005, 2003. s. 515-525.

[12] Zob. S. Kunowski, Podstawy współczesnej pedagogiki ..., s. 104.

[13] Zob. S. Dziekoński, Wychowanie w nauczaniu Kościoła. Od XIX w. do Soboru Watykańskiego II, Warszawa, UKSW, 2000; tenże, Rozwój wychowawczej myśli Kościoła na przestrzeni ostatnich wieków, Warszawa, UKSW, 2004; tenże, Formacja chrześcijańska dziecka w rodzinie w nauczaniu Kościoła. Od Leona XIII do Jana Pawła II, Warszawa, UKSW, 2006; J. Krajczyński,Wychowanie dzieci i młodzieży w świetle posoborowych dokumentów Stolicy Apostolskiej i Konferencji Episkopatu Polski. Studium kanoniczno - pastoralne, Płock, Płocki Instytut Wydawniczy, 2002; B. Drożdż, Wychowawcza funkcja Kościoła w społeczeństwie pluralistycznym. Studium pastoralne, Legnica, WSD, 1997.

[14] Zob. S. Dziekoński, Wychowanie w nauczaniu Kościoła …, s. 12; por. J. Woroniecki, Katolicka etyka wychowawcza, T. I - II, Lublin, RW KUL, 2000.

[15] Zob. S. Dziekoński, Wychowanie w nauczaniu Kościoła …, s. 17-32.

[16] Zob. tamże, s. 41-53.

[17] Zob. tamże, s. 56- 72.

[18] Zob. tamże, s. 56- 72.

[19] Nauka papieży omawianego okresu na temat wychowania, pozostawała w ścisłym związku z przeobrażeniami społeczno – politycznymi zachodzącymi w świecie. Dotyczyła ona formacji „uczciwego obywatela” oraz obowiązku respektowania sprawiedliwego porządku społecznego. Wnikliwe i kompetentne omówienie tego zagadnienie znajdujemy w publikacji S. Dziekońskiego, Formacja chrześcijańska dziecka…, s. 282-304.

[20] Zob. M. Sztaba, Społeczna płaszczyzna wychowana chrześcijańskiego w świetle nauczania Kościoła katolickiego, w: Rynio A. (red.), Wychowanie chrześcijańskie..., s. 508-510.

«« | « | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Pobieranie... Pobieranie...

Reklama

Reklama

Reklama